Blog - spory

Gwarancja bankowa jako instrument zabezpieczenia interesów wierzycieli

DATA PUBLIKACJI: 09.03.2015

Coraz popularniejszym środkiem zabezpieczenia wykonania umów jest tzw. gwarancja bankowa. Wśród innych sposobów zabezpieczenia ewentualnych roszczeń wynikających ze stosunków obligacyjnych wyróżnia ją znaczny poziom pewności oraz łatwość realizacji dla kontrahenta-wierzyciela. Gwarancja bankowa wydaje się zatem być doskonałym instrumentem ochrony interesów wierzyciela – czy tak jest również w praktyce?

Do udzielenia zabezpieczenia w postaci gwarancji dochodzi – w znacznym uproszczeniu – poprzez zawarcie umowy pomiędzy kontrahentem-dłużnikiem a bankiem (gwarancji mogą udzielać również podmioty prowadzące działalność ubezpieczeniową – w tym przypadku mówi się o gwarancji ubezpieczeniowej). Kontrahent-dłużnik w celu zabezpieczenia wierzyciela zawiera umowę, zgodnie z którą w przypadku nienależytego wykonania lub niewykonania umowy przez kontrahenta-dłużnika, bank wypłaci wierzycielowi określoną sumę pieniężną kontrahentowi-wierzycielowi. Kontrahenta-wierzyciela określa się powszechnie beneficjentem gwarancji.

Gwarancja ma więc na celu zapewnienie jej beneficjentowi wykonania umowy przez kontrahenta-dłużnika. Jeżeli umowa nie zostanie wykonana, to bank – gwarant – wypłaca beneficjentowi określoną kwotę pieniężną. Innymi słowy treścią zobowiązania gwaranta jest odpowiedzialność na wypadek, gdyby dłużnik nie spełnił świadczenia. Gwarant z reguły ma prawo regresu do dłużnika, który nienależycie wykonał lub nie wykonał zobowiązania. Należy mieć jednak na względzie, że gwarancja bankowa musi dokładnie określać okoliczności, w których po stronie gwaranta powstaje obowiązek zapłaty.

W doktrynie powszechnie przyjmuje się, że ze względu na skutki prawne można wyodrębnić: gwarancję: na pierwsze żądanie (gwarancja bezwarunkowa), warunkową (dokumentową), nieodwołalną, odwołalną.

Gwarancja na pierwsze żądanie w praktyce sprowadza się do tego, że gwarant powinien dokonać wypłaty sumy gwarancyjnej niezwłocznie po wystąpieniu z takim roszczeniem przez beneficjenta. W razie udzielenia gwarancji „na pierwsze żądanie” wypłata sumy gwarancyjnej powinna nastąpić właściwie automatycznie. Gwarant w takim wypadku nie może badać, czy zaistniały przyczyny uzasadniające realizację jego zobowiązań i czy stosunek pomiędzy wierzycielem i dłużnikiem został zrealizowany.

W przypadku udzielenia „gwarancji warunkowej” obowiązek zapłaty sumy gwarantowanej uzależnia się od spełnienia określonych przesłanek, np. przedłożenia dokumentów.

Istotą „gwarancji nieodwołalnej” jest z kolei jej trwałość skutkująca stabilizacją stosunku zobowiązaniowego od momentu zawarcia umowy do chwili upływu terminu jej ważności. Umowa gwarancji z reguły wiąże strony na czas wskazany w umowie, może być zmieniona bądź unieważniona jedynie po wyrażeniu zgody na piśmie przez beneficjenta gwarancji.

Gwarancja „odwołalna” oznacza natomiast, że w umowie zawarto klauzulę, która upoważnia bank do odwołania gwarancji w drodze jednostronnego oświadczenia woli. Złożenie oświadczenia woli jest z reguły uzależnione od wystąpienia zdarzeń określonych w treści dokumentu gwarancyjnego.  Uprawnienie do odwołania gwarancji ma charakter jest zbliżone do umownego prawa odstąpienia od umowy.

Udzielenie oraz potwierdzenie gwarancji bankowej zgodnie z ustawą – prawo bankowe następuje wyłącznie w formie pisemnej pod rygorem nieważności.

Gwarancja bankowa istotnie wydaje się być doskonałym środkiem zabezpieczenia wykonania umowy przez dłużnika. Jej uruchomienie jest bardzo łatwe – w praktyce nawet w przypadku gwarancji warunkowej sprowadza się do podjęcia przez wierzyciela prostych czynności. Nie będzie zatem potrzeby prowadzenia długotrwałego, kosztownego i niejednokrotnie bardzo trudnego procesu sądowego przeciwko dłużnikowi. Gwarancji udziela bank, a więc podmiot, który z reguły jest pewnym, zawsze wypłacalnym płatnikiem. Odpada zatem ryzyko niewypłacalności kontrahenta-dłużnika. Z kolei koszty zawarcia gwarancji co do zasady w całości obciążają kontrahenta-dłużnika. Gwarancja bankowa wydaje się być zatem idealnym środkiem zabezpieczenia wykonania umów.

W tym miejscu trzeba jednak zwrócić uwagę na pewien mankament omawianej instytucji. Otóż w praktyce niejednokrotnie zdarzało się, że beneficjenci gwarancji nadużywali jej poprzez złożenie żądania zapłaty mimo braku ku temu obiektywnych podstaw. O ile ryzyko takiego nieuczciwego działania powinien ponosić kontrahent-dłużnik, który powinien zwalczać tego rodzaju zachowania kontrahenta-wierzyciela, to w praktyce stało się zgoła inaczej – gwaranci zaczęli podnosić zarzut nadużycia gwarancji przez kontrahenta-wierzyciela, odmawiając na tej podstawie wypłaty środków z gwarancji. Niestety koncepcja podnoszenia przez gwaranta zarzutu nadużycia gwarancji uległa z czasem wypaczeniu i niejednokrotnie zarzut ten jest podnoszony mimo braku ku temu obiektywnych podstaw – w celu uniknięcia wypłaty środków z gwarancji.  W doktrynie brakuje jednolitości co do możliwości i zasadności podnoszenia takiego zarzutu przez gwaranta.

Opisana powyżej praktyka utrudnia stosowanie mechanizmu gwarancji bankowej, jednakże nie przekreśla jej jako generalnie skutecznej metody zabezpieczenia wykonania umów. W praktyce przy zawieraniu umowy trzeba zwracać dużą uwagę na osobę gwaranta i stosowaną przez niego praktykę przy realizacji gwarancji bankowych. Świadomość istniejącej praktyki pozwala zatem jeszcze lepiej zabezpieczyć interesy kontrahenta-wierzyciela.

Polecane artykuły :